امروزه استفاده از افزودنیهای طبیعی در تغذیه دام به یکی از مهمترین راهکارهای افزایش بهرهوری و کاهش مصرف آنتیبیوتیکها تبدیل شده است. در این میان، مخمرها بهویژه ساکارومایسس سرویزیه (Saccharomyces cerevisiae) به دلیل اثرات مثبت بر تخمیر شکمبه، سلامت دستگاه گوارش و افزایش تولید، جایگاه ویژهای در صنعت دامپروری جهان پیدا کردهاند. در مقاله مروری منتشرشده توسط پژوهشگران واحد تحقیق و توسعه گروه خوشه صنعتی زیستفناور آرکا، مکانیسمهای اثر مخمر و نتایج حاصل از دهها مطالعه و متاآنالیز بینالمللی مورد بررسی قرار گرفته است.
مخمر چگونه عملکرد شکمبه را بهبود میدهد؟
شکمبه قلب متابولیکی دامهای نشخوارکننده است. هرگونه اختلال در تعادل میکروبی آن میتواند موجب کاهش هضم خوراک، افت تولید شیر و بروز اسیدوز شود.
تحقیقات نشان دادهاند که مخمرها با:
- کاهش تجمع اسید لاکتیک
- افزایش مصرف اسید لاکتیک توسط باکتریهای مفید
- تثبیت pH شکمبه
- حذف اکسیژن اضافی محیط شکمبه
- افزایش فعالیت باکتریهای هضمکننده فیبر
موجب بهبود شرایط تخمیر و افزایش راندمان استفاده از خوراک میشوند.
مهمترین مزایای استفاده از مخمر در نشخوارکنندگان
|
اثر فیزیولوژیک |
نتیجه عملی در دامداری |
|
تنظیم pH شکمبه |
کاهش خطر اسیدوز تحت حاد |
|
افزایش باکتریهای فیبرولیتیک |
افزایش هضم فیبر و علوفه |
|
کاهش تولید آمونیاک |
استفاده بهتر از پروتئین جیره |
|
کاهش تولید متان |
افزایش بهرهوری انرژی و کاهش آلودگی محیط زیست |
|
مهار باکتریهای بیماریزا |
بهبود سلامت گوارش |
|
تحریک سیستم ایمنی |
کاهش بیماری و تلفات |
|
افزایش مصرف ماده خشک |
افزایش تولید شیر و رشد دام |
مخمر و افزایش هضم فیبر؛ کلید بهرهوری بیشتر
یکی از مهمترین مزایای مخمر، افزایش جمعیت باکتریها و قارچهای تجزیهکننده فیبر در شکمبه است. این میکروارگانیسمها باعث تجزیه بهتر سلولز و همیسلولز موجود در علوفه شده و انرژی بیشتری در اختیار دام قرار میدهند. بر اساس نتایج مطالعات مرورشده در این مقاله، مصرف مخمر میتواند قابلیت هضم NDF را تا حدود 11 درصد افزایش دهد و راندمان استفاده از علوفههای کمکیفیت را بهبود بخشد.
کاهش اسیدوز شکمبه با استفاده از مخمر
در گاوهای پرتولید که جیرههای غنی از غلات دریافت میکنند، تجمع اسید لاکتیک و افت pH شکمبه یکی از مهمترین چالشهاست.
استفاده از مخمر با کنترل تولید اسید لاکتیک و تحریک باکتریهای مصرفکننده لاکتات، خطر بروز اسیدوز تحت حاد شکمبه (SARA) را کاهش داده و تعادل میکروبی شکمبه را حفظ میکند.
مخمر و کاهش تولید متان؛ گامی به سوی دامداری پایدار
متان یکی از مهمترین گازهای گلخانهای تولیدشده در نشخوارکنندگان است. مطالعات گزارش کردهاند که مخمرها با تغییر مسیر مصرف هیدروژن در شکمبه، میتوانند تولید متان را تا حدود 20 درصد کاهش دهند. این موضوع علاوه بر کاهش اثرات زیستمحیطی، موجب حفظ بخشی از انرژی خوراک و بهبود راندمان تولید میشود.
تأثیر مخمر بر تولید شیر گاوهای شیری
یکی از مهمترین یافتههای این مقاله، نتایج متاآنالیزهای گسترده انجامشده روی صدها گاو شیری است.
اثرات گزارششده:
|
شاخص تولیدی |
نتیجه |
|
تولید شیر |
افزایش معنیدار |
|
چربی شیر |
افزایش |
|
پروتئین شیر |
افزایش |
|
مصرف ماده خشک |
بهبود |
|
راندمان خوراک |
افزایش |
|
تداوم شیردهی |
بهبود |
برخی متاآنالیزها نشان دادهاند که استفاده از مخمر میتواند بهطور متوسط بیش از 1 کیلوگرم شیر در روز به تولید هر گاو اضافه کند و همزمان کیفیت شیر را نیز ارتقا دهد.
نقش مخمر در سلامت گوارش و سیستم ایمنی
دیواره سلولی مخمر حاوی ترکیبات ارزشمندی مانند:
- بتاگلوکانها (β-Glucans)
- مانان الیگوساکاریدها (MOS)
است که قادرند باکتریهای بیماریزا نظیر:
- اشریشیا کلی (E. coli)
- سالمونلا
- کلستریدیوم
را به خود متصل کرده و از اتصال آنها به دیواره روده جلوگیری کنند. این ویژگی باعث کاهش بروز اسهال، بهبود سلامت روده و تقویت سیستم ایمنی دام میشود.
بهترین گونههای مخمر مورد استفاده در دامپروری
|
گونه مخمر |
مهمترین مزایا |
|
Saccharomyces cerevisiae |
بهبود تخمیر شکمبه، افزایش تولید شیر، کاهش اسیدوز |
|
Saccharomyces boulardii |
کنترل اسهال، مهار پاتوژنهای رودهای |
|
Saccharomyces uvarum |
افزایش رشد و مصرف خوراک |
|
Kluyveromyces spp. |
بهبود فعالیت آنزیمی و هضم مواد مغذی |
جمعبندی
استفاده از مخمرها در تغذیه نشخوارکنندگان یکی از مؤثرترین و علمیترین راهکارهای بهبود سلامت شکمبه و افزایش بهرهوری دام محسوب میشود. نتایج دهها مطالعه و متاآنالیز نشان میدهد که مخمرها با تنظیم pH شکمبه، افزایش هضم فیبر، کاهش تولید متان، تقویت سیستم ایمنی و بهبود سلامت دستگاه گوارش میتوانند تولید شیر، راندمان خوراک و عملکرد اقتصادی دامداریها را بهطور قابل توجهی افزایش دهند. از این رو، مخمرهای پروبیوتیکی امروزه به عنوان یکی از مهمترین ابزارهای تغذیه نوین در گاوهای شیری، گاوهای گوشتی، گوسفند و بز شناخته میشوند.
برای دسترسی به مقاله کامل به لینک مراجعه کنید:
https://nfvm.uoz.ac.ir/article_145659_63de23a374e88ad2af9a4986d3148867.pdf