افزایش قیمت جهانی پودر ماهی، محدودیت منابع دریایی و ضرورت توسعه آبزیپروری پایدار، صنعت غذای آبزیان را به سمت استفاده از منابع پروتئینی گیاهی سوق داده است. با این حال، جایگزینی پودر ماهی با پروتئینهای گیاهی همواره با چالشهایی مانند کاهش رشد، افت راندمان خوراک، اختلال در متابولیسم مواد مغذی و کاهش سلامت آبزیان همراه بوده است.
در همین راستا، پروژهای تحقیقاتی با همکاری دانشگاه فردوسی مشهد و گروه صنعتی آرکا اجرا شد که هدف آن ارزیابی امکان استفاده از جیرههای کاملاً بدون پودر ماهی در ماهی قزلآلای رنگینکمان و بررسی نقش مکملهای تغذیهای نوین شامل کروم آلی (کروم متیونین) و اسید آمینه تورین بود.
طراحی پژوهش
در این مطالعه، ماهیان قزلآلای رنگینکمان به مدت 63 روز با جیرههای فاقد پودر ماهی تغذیه شدند. سطوح مختلف کروم آلی و تورین در قالب یک آزمایش فاکتوریل مورد ارزیابی قرار گرفت و اثر آنها بر:
- عملکرد رشد
- ضریب تبدیل غذایی
- کارایی استفاده از پروتئین و انرژی
- شاخصهای خونی
- فعالیت آنزیمهای گوارشی
- سلامت متابولیکی ماهی
بررسی شد.
مهمترین یافتههای تحقیق
✅ افزایش معنیدار وزن نهایی و سرعت رشد ماهیان
✅ بهبود ضریب تبدیل غذایی (FCR)
✅ افزایش بهرهوری استفاده از پروتئین و انرژی جیره
✅ افزایش فعالیت آنزیمهای گوارشی شامل آمیلاز، لیپاز و تریپسین
✅ کاهش غلظت گلوکز، کلسترول و تریگلیسرید خون
✅ افزایش فعالیت انسولین و بهبود متابولیسم مواد مغذی
✅ تقویت شاخصهای ایمنی از طریق افزایش فعالیت لیزوزیم خون
✅ امکان استفاده موفق از جیرههای فاقد پودر ماهی بدون افت عملکرد رشد
بهترین تیمار آزمایشی
بالاترین عملکرد رشد در ماهیانی مشاهده شد که جیره فاقد پودر ماهی آنها حاوی:
- 1 میلیگرم در کیلوگرم کروم آلی
- 20 گرم در کیلوگرم تورین
بود.
در این تیمار وزن نهایی ماهیان به حدود 970 گرم رسید و بیشترین نرخ رشد ویژه نیز ثبت شد.
اهمیت این پروژه برای صنعت آبزیپروری
نتایج این پژوهش نشان داد که استفاده هدفمند از کروم آلی و تورین میتواند بخشی از محدودیتهای ناشی از حذف پودر ماهی را جبران کرده و راهکاری عملی برای تولید خوراکهای اقتصادیتر، پایدارتر و با وابستگی کمتر به منابع دریایی فراهم کند. این دستاورد میتواند به کاهش هزینه تولید، افزایش سودآوری مزارع پرورش قزلآلا و توسعه آبزیپروری پایدار در کشور کمک نماید.
پژوهش مشترک دانشگاه فردوسی مشهد و گروه صنعتی آرکا
حوزه تخصصی: تغذیه آبزیان، مواد معدنی آلی، جایگزینهای پودر ماهی و خوراکهای نسل جدید آبزیان